Sobanukirwa ‘e-Ubuzima na e-Banguka’ bije guhindura ubuvuzi mu Rwanda

Minisiteri y’Ubuzima yamuritse uburyo bushya bw’ikoranabuhanga, E-Ubuzima na E-Banguka, buje guhindura uburyo serivisi z’ubuvuzi n’ubuzima zatangwagamo Rwanda, zikava mu buryo bw’impapuro no gutonda imirongo ku bitaro zikinjira mu buryo bw’ikoranabuhanga.

Ikoranabuhanga hirya no hino mu Isi, rikomeje kuzamuka ryinjizwa muri serivisi zose nkenerwa kuva mu buhinzi kugeza ku kugurutsa indege zitagira abapilote ndetse n’ibyogajuru.

Inzobere mu buzima zivuga ko mu bintu bikomeye inyokomuntu yagezeho mu buvuzi harimo kuzana ubwenge buhangano ( Artificial Intelligence, AI) muri urwo rwego.

Minisitiri w’Ubuzima mu Rwanda, Dr Sabin Nsanzimana ati “Hari ibintu bibiri byahinduye amateka y’ubuvuzi: kuvumbura urukingo mu 1796 no kuvumbura imiti yica mikorobe mu 1928. Icya gatatu, uyu munsi, ni ubwenge bw’ubukorano mu buvuzi.”

U Rwanda rukomeje kwimakaza ikoranabuhanga mu buvuzi

Ku wa Mbere tariki ya 13 Ukwakira 2025, ubwo mu Mujyi wa Kigali hatangiraga inama Nyafurika y’Ikoranabuhanga mu Buvuzi (Africa Health Tech Summit), yitabiriwe n’abashakashatsi, abashoramari n’abayobozi mu by’ubuvuzi n’ikoranabuhanga baturutse mu bihugu bitandukanye byo ku mugabane wa Afurika.

Minisiteri y’Ubuzima yatangije ku mugaragaro porogaramu ebyiri z’ikoranabuhanga, E-Ubuzima na E-Banguka, zije guhindura byinshi.

Dr Sabin Nsanzimana yasobanuye ko u Rwanda rwamenye ko kwimakaza ikoranabuhanga n’ubwenge bukorano mu buvuzi bituma harengerwa ubuzima bwa benshi.

Ati “Ubu dushobora gutahura indwara y’umutima mbere y’uko igufata, cyangwa kanseri mbere y’uko itangira gukwirakwira. Dushobora gutanga inama z’ubuvuzi kurusha uko byakorwaga n’abahanga benshi hamwe,”

Yavuze ko mbere abantu batiyumvishaga ukuntu indege nto nka ‘drones’ zazanwa mu buvuzi ngo zitware imiti n’inkingo.

Ati “Mu ntangiriro abantu ntibabyemeraga. Bavugaga bati ‘bishoboka bite ko amaraso ava mu kirere agera ku bitaro?’ Ariko ubu ni ibisanzwe. Ibitaro byose by’icyaro birayabona kandi bigatabara mu gihe gito.”

Minisitiri Sabin yavuze ko nk’uko abantu batakijya kuri banki gutonda umurongo ubu no kwa muganga, hari ikiri gukorwa ku buryo iyo mirongo yavaho.

Ati “Muribuka kera twajyaga gutonda imirongo kuri banki ariko ubu ngubu umuntu afite banki kuri telefoni ye. No kwa muganga ikintu tumaze iminsi twibaza dushaka gukemura vuba, ni ibijyanye no gutonda imirongo.”

Yakomeje ati “Umuntu wese wagiye kwa muganga arabyibaza, uricara ugategereza ndetse no kwishyura ugategereza, ukaba ugomba no gusubiramo. Ibyo byose bigomba koroha bikaba byagusanga mu rugo cyangwa kuri telefoni yawe. Ushobora kuvugana n’umuganga wawe kuri telefoni cyangwa kwakira rendez-vous utagiye kwa muganga, gutumiza imiti yawe cyangwa ukayandikirwa utagiye kwicara yo n’ibindi nk’ibyo.”

E-Ubuzima na E-Banguka bizakora zite?

Dr. Thierry Sebakunzi, Umujyanama mu bya Tekiniki muri Minisiteri y’Ubuzima asobanura ko ikoranabuhanga rya E-Ubuzima rizaba rikubiyemo uburyo bwo kubika amakuru ajyanye n’ubuzima bw’umuntu ku giti cye guhera agitangira kwivuza ku mujyanam w’ubuzima kugeza ku rwego rw’ibitaro by’Igihugu.

Yasobanuye ko ari porogaramu irimo ibice bitandukanye birimo icya Shaka Muganga usangamo ibitaro bitandukanye byo mu gihugu ndetse n’abaganga babikoramo ku buryo umurwayi azajya ahanyura agasaba gahunda na muganga uwo ari we wese bitewe n’icyo arwaye, atiriwe ajya kwa muganga.

Muri iyi porogaramu ya e-ubuzima, ifite n’igice kindi cyo kureba ibisubizo aho umurwayi azajya anyura akareba ibisubizo by’ibizamini yafashwe kuva ku ivuriro ry’ibanze kugeza ku bitaro bikuru.

Dr. Thierry ati ” Ni nkaho nabyita ifishi ya kera, ariko ubu biri muri sisitemu y’ikoranabuhanga.”

Aha muri e-ubuzima, umuturage ufite telefone igezweho cyangwa inzwi nka ‘gatushe’ ashobora kureberamo ubwishingizi bwe n’abo mu muryango we, ubwoko bwabwo niba butararangiza n’igihe.

Akomeza agira ati ” Ikindi cya kane dushobora kurebamo muri e ubuzima ni icyo twita ‘Baza Muganga’ aho umurwayi mu gihe afite ikibazo kitakomeye ashobora kwandika ku rubuga hano, abaza uko yakwivuza ikintu runaka mu gihe adashaka kujya kwa muganga, kuko kuri uru rubuga hazaba harimo abaganga bose bo mu Rwanda bashobora guhita bagusubiza bakakumara impungenge.”

Uyu Mujyanama mu bya Tekiniki muri Minisiteri y’Ubuzima asobanura ko nta mbogamizi zizaba ziri mu gukoresha iri koronabuhanga rya e-ubuzima kuko rizaba zikoreshwa mu matelefone agezweho ‘smart phone’ ndetse no mu zindi.

Usibye urubuga e-ubuzima hari n’indi porogaramu yiswe e-banguka izajya ikoreshwa mu kohereza abarwayi ku binsi bitaro ngo bajye kwivuza ndetse no gukurikirana ibikorwa by’imbangukiragutabara.

Dr. Thierry Sebakunzi ati “Aha hazajya haba harimo amakuru yose y’ibitaro umurwayi yagiyeho  kuko buri murwayi azajya aba afite nimero imuranga.”

Minisiteri y’Ubuzima isobanura ko muri e-banguka bazajya bakurikirana imikorere y’imbangukiragutabara kugira hagenzurwe aho ziri ndetse n’uburyo zakoherezwa gutanga ubutabazi.

Minisitiri w’Ubuzima Dr. Sabin Nsanzimana yasobanuye ko u Rwanda rimakaje ikoranabuhanga mu buvuzi
Abayobozi bareba imikorere ya e-banguka izajya igenzurirwaho imbangukiragutabara
I Kigali hari kubera Inama Nyafurika y’Ikoranabuhanga mu Buvuzi

 

MUGIRANEZA THIERRY/ UMUSEKE.RW

Share This Article
4 Comments
  • Ikoranabuhanga ni ryiza ariko hari ibindi nabyo bikwiriye kwitabwaho nka infrastructure, muzatubarize minister igihe umushahara w’ abakozi bo kwa muganga uziyongerera.

  • Nyakubahwa minister ni ryari ibitaro byo mu cyaro bizagira umubare w’ abakozi wuzuye ugendanye na structure, mu cyaro niho abakozi bahora bagenda abandi baza kdi bituma service zigenda nabi.

  • Minister mujye mukurikirana mumenye niba amabwiriza mutanga yubahirizwa mu bitaro no muri za healthy centers, urugero iyo mwandikiye ibitaro mubisaba gutanga PBF hagendewe ku manota babonye muri accreditation ahenshi ntibikorwa, abakozi bagahohoterwa ariko ntibavuge ngo batarebwa nabi n’ ababayobora.

  • Minister mujye mukurikirana mumenye niba amabwiriza mutanga yubahirizwa mu bitaro no muri za healthy centers, urugero iyo mwandikiye ibitaro mubisaba gutanga PBF hagendewe ku manota babonye muri accreditation ahenshi ntibikorwa, abakozi bagahohoterwa ariko ntibavuge ngo batarebwa nabi n’ ababayobora. Abaganga ntibishimye.

Leave a Reply to Ishimwe Cancel reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *